Soğuk depoda nem kontrolünün amacı, bağıl nemi mümkün olduğunca sabit tutmaktır. Soğuk depodaki bağıl nemin denge durumu; depoya konulacak ürünün ve ambalajın özelliklerine, ürünün depoda istiflenme biçimine, evaporatörlerin yüzey alanlarına, yapılarına ve yerleşimine, evaporatör yüzey sıcaklığı ile oda sıcaklığı arasındaki farka, deponun yalıtımına, depo içindeki hava dağılımına, hava değişim katsayısına ve soğuk oda cihazlarının çalışma süresine göre değişir. Soğuk depoda istenen bağıl nemi sağlamak için belirli bir süre beklemek ve bazı önlemler almak gerekir.
Soğuk Depoda Nem Kontrolünü Etkileyen Faktörler
Ürün ve Ambalajın Özellikleri
Soğuk odadaki ürünün terleme yoğunluğundaki değişimler, özellikle ürünün soğutulmaya başlandığı dönemde daha büyük etki yapar. Suyu çok çabuk emen veya tekrar emen malzemelerden (ahşap, karton vb.) yapılmış ambalajların kuru olması önemli bir etkendir. Ambalajlar çok ıslaksa tersi bir etki oluşur.
Soğuk Depo Doluluğunun Nem Kontrolüne Etkisi
Soğuk deponun doluluk durumu, özellikle depolamanın başında ve sonunda önemli ölçüde değişir. Soğuk odalarda ürün, havanın serbest dolaşımına uygun şekilde yerleştirilmelidir. Böylece soğuk oda havasının yeterince ve kolayca karışması, nemin uygun sınırlar içinde kalması sağlanır.
Evaporatörlerin Yüzey Alanları, Yapıları ve Fanların Yerleşimi
Evaporatörlerin yüzey alanı, fan sayısı, kesit alanı ve hava debileri soğuk deponun nemini doğrudan etkiler. Örneğin soğuk depoda yüksek bağıl nem (%80-90) elde etmek için geniş serpantin alanına sahip evaporatörler bulunmalıdır.
Evaporatör Yüzey Sıcaklığı ile Oda Sıcaklığı Arasındaki Fark
Hesaplanan ısı geçişine bağlı kayıplar da düşünülerek soğutucu akışkan ile soğuk oda arasındaki sıcaklık farkının mümkün olduğunca düşük tutulmasına dikkat edilmelidir. Uygulamada soğuk oda ortalama sıcaklığı ile soğutucu akışkan sıcaklığı arasında 5 °C fark kabul edilebilir. Bu fark 5 °C’den fazla olursa havadaki su buharı yoğuşmaya başlar ve soğuk oda evaporatörü üzerinde karlanmaya yol açar. Soğuk odadaki bağıl nem düştükçe oda havası depolanan üründen nem çekmeye başlar; bu da ürünün solmasına ve tazeliğini kaybetmesine neden olur.
Yalıtımın Soğuk Depo Nem Kontrolüne Etkisi
Soğuk depolarda yalıtım malzemesinin tipi ve ekonomik kalınlık değeri son derece önemlidir. Bu kadar önemli olan yalıtım malzemesi nem geçişine ve dolayısıyla ıslanmaya karşı korunmalıdır.
Dış ortam sıcaklığı genellikle soğuk oda hava sıcaklığından yüksektir. Daha yüksek sıcaklıktaki havanın nem basıncı da düşük sıcaklıktaki soğuk oda havasının nem basıncından yüksek olur. Bu hareket sırasında yalıtım malzemesi içinde yoğuşacak nem, yalıtım malzemesinin ıslanmasına ve yalıtım özelliğinin kaybolmasına neden olur.
Bunu önlemek, yani yalıtım malzemesini nem geçişine karşı korumak için duvar yapısına göre yalıtım malzemesinin dış hava tarafındaki yüzeyine nem bariyeri uygulanmalıdır. Nem bariyeri olarak asfalt esaslı boyalar ve bitüm, ruberoit, PVC levhalar, branda veya cam tülü ile alüminyum folyo gibi nem direnci yüksek malzemeler kullanılır. Poliüretan sandviç panel uygulamalarında ısı ve nem yalıtımı birlikte çözülür.
Soğuk Depoda Hava Dağılımı, Dağıtım Hızı ve Hava Değişim Katsayısı
Soğuk depolardaki hava hareketi, tüm hacimde eşit sıcaklık ve nem seviyesi sağlayacak şekilde olmalıdır. Aşırı hava hareketi gıdalarda su kaybına neden olabilir; bu hem gereksiz hem de zararlıdır. Öte yandan iyi hava dağılımı yararlı ve gereklidir. İstifleme kötüyse ve hava dağılımını engelliyorsa soğuk depoda kanallı hava dağıtımı tercih edilmelidir.
Çeşitli Ürünler İçin Soğuk Depo Nem Değerleri
Sebzeler %90-100 BN
Kuru gıdalar %60-70 BN
Çeşitli tohumlar %55-65 BN
Deniz ürünleri %90-100 BN
Kabuklu deniz ürünleri %95-100 BN
Et (sığır) %85-92 BN
Et (koyun) %85-95 BN
Et (kümes hayvanları) %85-95 BN
Süt ürünleri %60-85 BN
Şekerlemeler %40-65 BN
Kaynak: MMO
