Soğuk hava deposu tasarımı ve yapımında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. Bu ürün grubu, her tür proje için kapasite sınırı olmayan soğutma çözümleri sunar. Soğuk oda panelleri sayesinde istenen ölçülerde soğuk odalar ve ürün işleme alanları kurulabilir.
Prefabrik beton veya çelik yapı iskeleti altına yerleştirilen bu soğuk oda panellerini korumak için ikinci bir dış çerçeveye gerek yoktur.
Soğuk Hava Deposu Tasarımında Bina ve Yerleşim
Soğutmalı depolama için gereken zemin alanı, tesisin işleyeceği en yüksek ürün miktarının hacim birimiyle (m3 veya ft3) belirlenip depolama yüksekliğine bölünmesiyle hesaplanır. Depolama yüksekliği genellikle bir palet yükünün yüksekliği olan yaklaşık 2 m’dir. Ürün yüksekliği palet rafları eklenerek veya kutular yeterince sağlamsa paletler üç kata kadar istiflenerek artırılabilir. Palet kasaları bazen 3 m’nin üzerine kadar istiflenir. Bu alana koridorlar ve forklift hareketi için gereken alan da eklenmelidir.
Soğuk Hava Deposu Tasarımında Hava Akışı
Tesis genelinde sıcaklığın eşit kalması için soğutulmuş havayı dağıtacak yeterli hava akışı gerekir. Çoğu soğuk hava deposu, ürün tonu başına 0,3 m3 dk-1 ton-1 (100 ft3 dk-1 ton1) hava debisiyle tasarlanır. Uzun süreli depolamada ürün, tesis dolduktan sonra birkaç gün ile yaklaşık 1 hafta içinde ayar sıcaklığına ulaşır. Sonrasında hava debisi tasarım kapasitesinin yaklaşık %20 ile 40’ına düşürülebilir ve yeterli sıcaklık eşitliği yine korunur. Bu, fanları aralıklı çalıştırarak veya fanları sürekli çalıştırıp elektronik hız kontrolüyle devirlerini düşürerek yapılabilir. Düşük hava hızları üründeki nem kaybını azaltır. Sıcaklık farklarını en aza indirmek için hava soğuk odaya eşit dağıtılmalıdır. Palet yüklerindeki ürünler için genellikle üç sistemden biri kullanılır (Thompson ve diğ. 1998). Üçünde de paletler, aralarında 10 ile 15 cm (4 ile 6 inç) boşluk bırakılan sıralara yerleştirilir. Havanın 15 m’den (50 ft) uzun yol aldığı odalarda hava, tavan kanalları veya bir plenum ile dağıtılır ve plenum duvarındaki uzun bir açıklıktan evaporatörlere döner. Başka bir sistem havayı palet sıralarına dağıtır ve hava tavan boyunca geri döner. Palet kasalı depolamada aynı sistemler kullanılabilir veya hava, forklift açıklıklarından ya da bazı zorlanmış havalı soğutucularda olduğu gibi serpantin hava akışı sistemiyle dağıtılabilir.
Soğuk Hava Deposu Tasarımında Soğutma Yükü
Bir tesis için gereken soğutma kapasitesi, soğuk depoya giren ısının tahmin edilmesiyle belirlenir: soğutulmamış ürün; ürünün solunumu; duvar, zemin ve çatıdan ısı iletimi; kapılardan hava sızıntısı; aydınlatma; motorlar; ekipman ve personel. Ancak bu tahminler kesin olarak yapılamaz. Tesis ömrü boyunca farklı ürünler için kullanılabilir, ürün miktarı değişebilir ve ekipman performansı zamanla düşer. Soğuk oda tasarımcıları tahminlerini Stoecker (1998) veya ASHRAE (1999) yöntemlerine göre yapar ve yedek olarak yaklaşık %20 ile 30 ek kapasite ekler. Pratik bir kural olarak soğutmalı sebze meyve deposu için 1.000 m3 depolama hacmi başına 10 ile 14 kW, soğutmalı sevkiyat rampaları için 1.000 m3 başına 14 ile 25 kW soğutma kapasitesi gerekir (Stoecker 1998).
Soğuk Hava Deposu İçin Soğutma Ekipmanı Seçimi
Çoğu soğuk hava deposunda mekanik soğutma olarak da adlandırılan buhar sıkıştırmalı sistem kullanılır. Birkaç tesis absorpsiyonlu soğutma kullanır, ancak bu yalnızca ucuz bir düşük sıcaklıklı ısı kaynağı varsa ekonomiktir. Ekipman seçimi ve tasarımına ilişkin ayrıntılı bilgiler Stoecker (1998) ve ASHRAE (1999) kaynaklarında verilmiştir.
Meyve sebze depolamada temel tasarım ölçütü, istenen sıcaklık ve bağıl nemin (BN) eşit şekilde korunmasıdır. Eşit sıcaklık; yeterli soğutma kapasitesi, düzgün hava dağılımı, evaporatör serpantini ile hava sıcaklığı arasında en az sıcaklık farkı ve hassas bir sıcaklık kontrol sistemiyle sağlanır. Üründeki nem kaybını azaltmak için yüksek bağıl nem gerekir. Taze meyve sebzelerin çoğu %85 ile 95 BN isterken soğan ve zencefil gibi kuru ürünler düşük bağıl nem ister. Yüksek bağıl nem, odadaki sıcaklık değişimleri en aza indirilerek ve evaporatör serpantini oda ayar sıcaklığına yakın bir sıcaklıkta çalıştırılarak elde edilir.
Bunun için geniş yüzey alanlı bir serpantin ve soğutucu akışkanı mümkün olan en yüksek sıcaklıkta tutan bir kontrol sistemi kullanılır. Kâğıt veya ahşap ambalajlara nem vermek için nemlendirici gerekebilir; aksi takdirde ambalaj üründen su çeker. Alternatif olarak ürün, su emmeyen plastik ambalajlara veya nem kaybını yavaşlatan plastik torbalara konulabilir. Az havalandırma delikli plastik malzemeler üründeki nem kaybını geciktirir (Crisosto ve diğ. 1994) ve soğuk deponun daha düşük nemde tutulmasına izin verebilir. Terleme katsayısı düşük ürünler suyu yavaş kaybeder (Sastry ve Baird 1978) ve özellikle uzun süre saklanmayacaksa yüksek nemli depolama için özel önlem gerektirmeyebilir.
